على ربانى گلپايگانى

23

درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى )

تعريف به كار مىرود ( الشيعة ) و گاهى بدون آن ، هرگاه بدون الف و لام تعريف به كار رود معناى گسترده‌اى دارد و مثلًا گفته مىشود شيعه‌ى بنى اميّه ( شيعة بنى اميّة ) يا شيعه‌ى بنى عباس ( شيعة بنى العباس ) و شيعه‌ى فلان ، ولى هرگاه با الف و لام تعريف به كار رود و گفته شود « الشيعة » معناى خاصى دارد ، و مقصود از آن كسانى است كه از امير المؤمنين عليه السّلام به عنوان ولىّ امر مسلمانان پيروى مىكنند ، و به امامت بلافصل او پس از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اعتقاد دارند . و به امامت حقيقى خلفاى پيش از او اعتقاد ندارند ، بنابراين ، اگرچه شيعه در لغت به مطلق پيروى يا پيروان فردى دلالت مىكند ، ولى در اصطلاح معناى خاصى دارد كه بيان گرديد ، همان‌گونه كه واژه‌ى اسلام در لغت ، يهود و نصارى را نيز شامل مىشود ؛ زيرا آنان نيز تسليم موسى عليه السّلام و عيسى عليه السّلام بوده‌اند ، ولى در اصطلاح تنها به امامت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله دلالت مىكند . « 1 » عبد الكريم شهرستانى نيز در تعريف شيعه گفته است : « شيعه كسانىاند كه فقط از على عليه السّلام پيروى كردند ( نه از ديگر صحابه ) و به امامت و خلافت او براساس نصّ و وصيّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، اعم از نصّ جلى و حفىّ ، اعتقاد دارند ، و براين باورند كه امامت از فرزندان او بيرون نيست ، و اگر غير از فرزندان او كسى عهده‌دار امر امامت گردد ، امامت او ظالمانه خواهد بود . « 2 » سيّد شريف جرجانى نيز گفته است : و شيعه كسانىاند كه از على عليه السّلام پيروى

--> ( 1 ) . اوائل المقالات ، ص 35 - 36 . ( 2 ) . الملل و النحل : 1 / 146 .